آموزش بیمار — تست‌ها و بررسی‌های ریه
بادی باکس چیست؟ راهنمای تست کامل حجم‌های ریوی
بادی باکس (پلتیسموگرافی بدن) تست پیشرفته عملکرد ریه است که حجم‌هایی را اندازه می‌گیرد که اسپیرومتری نمیتواند: کل حجم واقعی ریه، هوایی که در ریه گیر می‌افتد و مقاومت راه‌های هوایی. در این صفحه می‌خوانید این تست چیست، چرا انجام میشود و داخل کابین شیشه‌ای آن چه می‌گذرد.
نوشته و بازبینی: دکتر بهروز مؤمنی، فوق تخصص ریه
اسپیرومتری حجم هوایی را که بیرون میدهید اندازه می‌گیرد؛ اما بخشی از هوای ریه همیشه داخل آن می‌ماند و با فوت کردن بیرون نمی‌آید. بادی باکس — یا پلتیسموگرافی بدن — تستی است که همین حجم‌های پنهان را هم اندازه می‌گیرد: کل حجم واقعی ریه، هوایی که پس از بازدم کامل در ریه می‌ماند، و مقاومت راه‌های هوایی در برابر عبور هوا. به همین دلیل، بادی باکس تصویر کامل‌تری از عملکرد ریه می‌دهد و مکمل اسپیرومتری است، نه جایگزین آن.
این تست چه چیزهایی را اندازه می‌گیرد؟
- ظرفیت کل ریه (TLC): کل هوایی که ریه در عمیق‌ترین دم در خود جای می‌دهد
- حجم باقیمانده (RV): هوایی که حتی پس از کامل‌ترین بازدم هم در ریه می‌ماند؛ زیاد شدن آن نشانه گیر افتادن هوا در ریه است
- مقاومت راه‌های هوایی: این‌که عبور هوا از راه‌های هوایی چقدر سخت یا آسان است
چرا بادی باکس انجام میشود؟
- مشخص کردن نوع اختلال ریه: انسدادی است (راه هوایی تنگ) یا محدودیتی (خود ریه کوچک و سفت شده)
- بررسی گیر افتادن هوا و بزرگی بیش از حد ریه در COPD و آمفیزم
- پیگیری بیماری‌های بافت ریه مثل فیبروز ریوی و سنجیدن روند آن‌ها
- کامل کردن بررسی عملکرد ریه وقتی نتیجه اسپیرومتری به‌تنهایی پاسخ روشنی نمی‌دهد
تست چگونه انجام میشود؟
داخل یک کابین شفاف شیشه‌ای می‌نشینید — شبیه یک باجه تلفن بزرگ — و مثل اسپیرومتری، در یک دهانی فوت می‌کنید و گیره‌ای روی بینی‌تان است. درِ کابین بسته میشود، اما کابین شفاف است و در تمام مدت با کارشناس تست در ارتباطید. در بخش‌هایی از تست، یک دریچه برای لحظه‌ای کوتاه بسته میشود و از شما خواسته میشود دم‌وبازدم‌های کوتاه و سطحی (شبیه نفس‌نفس زدن آرام) انجام دهید؛ از روی تغییر فشارهای همین لحظه‌ها، دستگاه حجم‌های ریه را محاسبه می‌کند. تست بدون درد است و اشعهای هم در کار نیست.
چطور برای تست آماده شوید؟
- آمادگی آن شبیه اسپیرومتری است: لباس راحت، نکشیدن سیگار پیش از تست و نخوردن غذای سنگین درست قبل از آن
- داروها و اسپری‌هایتان را فقط طبق دستور پزشک خودتان تنظیم کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید
- اگر از فضای بسته می‌ترسید، پیش از شروع به کارشناس بگویید؛ کابین شفاف است، ارتباط صوتی برقرار است و تست هر لحظه که بخواهید متوقف میشود
تفاوتش با اسپیرومتری چیست و نتایج چه می‌گویند؟
اسپیرومتری «هوای در گردش» را میسنجد و برای تشخیص آسم و COPD قدم اول است؛ بادی باکس «کل هوای ریه» را میسنجد و وقتی پزشک باید بداند ریه واقعاً چقدر بزرگ است یا چقدر هوا در آن گیر می‌افتد، به کار می‌آید. ترکیب این دو تست کنار هم، نوع و شدت اختلال ریه را دقیق‌تر مشخص می‌کند. نتیجه هر دو تست را پزشک کنار شرح حال و معاینه شما تفسیر می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا بادی باکس همان اسپیرومتری است؟
نه؛ مکمل آن است. اسپیرومتری سرعت و حجم هوایی را که بیرون میدهید میسنجد، اما حجم باقیمانده و ظرفیت کل ریه را نمیتواند اندازه بگیرد. بادی باکس دقیقاً همان بخشهای پنهان را میسنجد و به همین دلیل معمولاً هر دو تست در یک بررسی کامل کنار هم انجام میشوند.
اگر با فضای بسته مشکل داشته باشم چه؟
کابین بادی باکس کاملاً شفاف است و شما در تمام مدت کارشناس را می‌بینید و با او صحبت می‌کنید. در کابین از داخل هم قابل باز شدن است و اگر هر لحظه احساس ناراحتی کنید، تست متوقف میشود. بیشتر بیماران بدون مشکل تست را کامل می‌کنند.
آیا این تست اشعه دارد؟
نه. بادی باکس بر پایه اندازهگیری فشار و جریان هواست و هیچ اشعهای ندارد؛ در این تست نه دارویی تزریق میشود و نه نمونهای گرفته میشود.
کدام تست برای من لازم است: اسپیرومتری یا بادی باکس؟
این تصمیم با پزشک است و به پرسشی بستگی دارد که باید پاسخ داده شود. برای بیشتر بیماران اسپیرومتری قدم اول و کافی است؛ وقتی تصویر کامل‌تری از حجم‌های ریه لازم باشد، بادی باکس هم به آن اضافه میشود. در ویزیت، پزشک بر اساس علائم و معاینه شما تست لازم را مشخص می‌کند.
بادی باکس در کلینیک بیماری‌های ریوی شیراز
اگر پزشک برایتان بررسی کامل عملکرد ریه خواسته است، یا نتیجه اسپیرومتری‌تان نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد، برای هماهنگی ویزیت و تست در ساعات کاری کلینیک تماس بگیرید.
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه ۱۱ صبح تا ۹ شب