آموزش بیمار — بیماری‌های ریه
پنوموتوراکس چیست؟ کلاپس ریه، علت، علائم، تشخیص و درمان
بین ریه و دیواره‌ی قفسه سینه، فضای باریکی به نام فضای جنب هست که در حالت طبیعی تقریباً خالی است و با فشار منفی، ریه را باز نگه می‌دارد. اگر هوا وارد این فضا شود، ریه نمی‌تواند باز بماند و بخشی از آن روی هم می‌خوابد؛ به این حالت «پنوموتوراکس» یا کلاپس ریه می‌گوییم.
نوشته و بازبینی: دکتر بهروز مؤمنی، فوق تخصص ریه
علت‌ها
- خودبهخودی: شایع‌ترین نوع در افراد جوان، لاغر و بلندقد و سیگاری؛ معمولاً به‌علت پاره شدن حباب‌های کوچک هوایی زیر پرده‌ی ریه.
- به‌دنبال بیماری ریوی: COPD (شایع‌ترین علت زمینه‌ای)، آسم، فیبروز سیستیک، پنومونی، سل و سرطان ریه.
- ضربه: ضربه به قفسه سینه، شکستگی دنده یا جراحت نافذ.
- به‌دنبال اقدامات پزشکی: مانند نمونه‌برداری از ریه، گذاشتن کاتتر مرکزی یا تهویه‌ی مکانیکی.
- پنوموتوراکس فشاری (تنشن): هوا وارد فضا میشود ولی راه خروج ندارد؛ فشار بالا می‌رود و قلب و ریه‌ی مقابل را فشار می‌دهد — این حالت خطرناک و اورژانسی است.
علائم
- درد ناگهانی و تیز در یک سمت قفسه سینه که با نفس عمیق یا سرفه بدتر میشود
- تنگی نفس ناگهانی
- سرفه‌ی خشک
- تپش قلب
- در پنوموتوراکس بزرگ: کبودی لب‌ها، عرق سرد و افت فشار خون
علائم خطر — پنوموتوراکس فشاری؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- درد ناگهانی قفسه سینه همراه با تنگی نفس شدید
- کبودی لب‌ها
- افت فشار خون
این نشانه‌ها یعنی پنوموتوراکس فشاری — فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این وضعیت کشنده است.
تشخیص
معاینه (کاهش صدای تنفس در سمت درگیر)، عکس قفسه سینه (مشاهده‌ی لبه‌ی پلور و نبود علائم ریوی در ناحیه‌ی هوا)، و سی‌تی اسکن برای موارد کوچک یا نامشخص. در اورژانس گاهی سونوگرافی هم به کار می‌رود.
درمان
درمان به اندازه‌ی پنوموتوراکس و علت آن بستگی دارد.
- پنوموتوراکس کوچک و بدون علامت شدید: مشاهده و استراحت؛ اکسیژن سرعت جذب هوا را بیشتر میکند و ریه معمولاً خودش باز میشود.
- پنوموتوراکس بزرگ یا علامت‌دار: کشیدن هوا با سوزن (آسپیراسیون) یا گذاشتن لوله‌ی تخلیه (چست تیوب) برای بیرون کشیدن هوا.
- پنوموتوراکس فشاری: اورژانس؛ تخلیه‌ی فوری هوا.
- در صورت تکرار: جراحی (معمولاً با دوربین، VATS) و چسباندن لایه‌های جنب برای جلوگیری از بازگشت.
پس از بهبودی، تا زمانی که پزشک اجازه نداده است نباید با هواپیما سفر کرد یا غواصی کرد.
پیش از ویزیت: چه چیزهایی همراه بیاوریم؟
- آزمایش‌ها، عکس‌ها و سی‌تی‌های قبلی‌تان را همراه بیاورید.
- فهرست داروهای فعلی و اسپری‌هایی را که مصرف می‌کنید همراه داشته باشید.
- کمی زودتر از زمان نوبت برسید تا ویزیت‌تان بدون عجله انجام شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
درد ناگهانی قفسه سینه یا تنگی نفس ناگهانی — حتی اگر خفیف باشد — باید در همان روز بررسی شود. علائم شدید، کبودی یا افت فشار خون یعنی اورژانس.
پرسش‌های پرتکرار
آیا پنوموتوراکس خودبهخود خوب میشود؟
پنوموتوراکس کوچک گاهی با استراحت و اکسیژن بهبود مییابد، اما حتماً باید زیر نظر پزشک باشد؛ پنوموتوراکس بزرگ نیاز به تخلیه دارد.
آیا پنوموتوراکس دوباره برمیگردد؟
بله؛ پس از یک بار پنوموتوراکس خودبهخودی، احتمال بازگشت آن حدود یکسوم است. ترک سیگار این احتمال را کم میکند.
بعد از پنوموتوراکس چه کارهایی ممنوع است؟
تا زمان بهبودی کامل و اجازهی پزشک، پرواز با هواپیما و غواصی ممنوع است؛ ورزش سنگین هم باید با نظر پزشک از سر گرفته شود.
درد ناگهانی قفسه سینه یا تنگی نفس ناگهانی دارید؟
این علائم — حتی اگر خفیف باشند — باید همان روز بررسی شوند و علائم شدید یعنی اورژانس. برای معاینه و پیگیری پس از درمان پنوموتوراکس، در ساعات کاری با کلینیک تماس بگیرید.
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه ۱۱ صبح تا ۹ شب